Circle of life

En dan zijn we op driekwart van de training Voortreffelijke Visuals… Hoog tijd om – met een hoofd vol informatie, tips en trucs – te werken aan een eerste échte sketchnote of mindsketch. Gewapend met post-its, stiften en papier begint het echte werk van waarnemen, filteren, vereenvoudigen, inbeelden en verbeelden. En héél soms is er dan toch een trainee die de woorden “Heb je ook een passer, Marieke?” de studio in slingert. Tegen beter weten in, want men weet dat Miss Perfect tijdens de training Voortreffelijke Visuals op de gang staat. Met andere woorden: We gummen niet. Vierkanten met hoeken van meer of minder dan 90 graden zijn geweldig. En cirkels die meer gelijkenis vertonen met een uitloop-ei zijn helemaal okee. We doen dus niet aan passers. Nergens goed voor.

Challenge
Zo moeten ook de bedenkers van de challenge cirkel tekenen hebben gedacht. Geloof het of niet, maar Youtube is (ook) het walhalla van filmpjes waarom mensen de perfecte cirkel tekenen. Bizar, maar zeker ook adembenemend. Check dit bijna 14 miljoen keer bekeken filmpje en je weet genoeg.

Maar eigenlijk kan het niet, zeggen de wetenschappers. We kunnen heel goed imperfecties in een cirkel zien, maar ze maken vraagt heel veel van een totaal ander deel van het brein. Coördinatie en spierbeheersing zijn cruciaal. Bij tekenen is je schouder vaak de baas. De elleboog komt er een beetje achteraan hobbelen. Om een perfecte cirkel te kunnen tekenen is het juist van belang dat schouder en elleboog perfect met elkaar samenwerken volgens een ingewikkeld geometrisch patroon. En dát is gewoonweg teveel voor het brein (van de meesten althans). En dan hebben we het nog niet eens over je hand…

How to hype geometry class
In veel van de filmpjes die je zult treffen, worden grote cirkels getekend. De docent in het filmpje hieronder weet zijn klas onder het mom van ‘how to hype up geometry class’ te boeien door juist een perfecte kleine cirkel te tekenen. Ik zal eerlijk zijn: wat was het gaaf geweest als ik elke training Voortreffelijke Visuals zó zou kunnen beginnen.
Maar nee… een uitloop-ei is prima. Want visuele communicatie gaat vooral om communiceren en niet om tekenen!

Breaking: Florence Nightingale!

We kennen Florene Nightingale vooral als onbaatzuchtige verpleegster met de lamp. Hierin huis maken we er wel eens grappen over als er weer eens iemand ziek is. Even-Florence-Nightingalen-en-dan-weer-aan-het-werk. Maar er is meer.

Tekenen
Maar wat weinigen weten is dat zijn pionier was in visuele communicatie. Ze nam waar, ze filterde, ze vereenvoudigde, en ze tekende. Echt waar! Het verhaal: Nightingale onderzocht de doodsoorzaken van Britse soldaten tijdens de Krimoorlog tussen 1853-1856. Ze ontdekte dat niet oorlogswonden, maar infecties als gevolg van de slechte hygiënische omstandigheden in het ziekenhuis de meeste slachtoffers eisten. Politici en de medische wereld gingen er nog altijd vanuit dat oorlogsgeweld de grootste doodsoorzaak was. Vastberaden er iets aan te doen ging ze het land door om ziekenhuizen én de politiek te overtuigen met haar informatie.

Diagram
Vergeefs. Men luisterde niet. Maar Nightingale gaf niet op en bedacht een manier om haar boodschap kort maar krachtig over te brengen. En dat was het begin van de Nightingale Diagram. Deze cirkeldiagram toont het aantal sterfgevallen per oorzaak per maand. De vormgeving van haar afbeeldingen was heel bijzonder: de oppervlakten van de cirkelsegmenten de maat voor het aantal slachtoffers. Een dergelijk diagram was nog niet eerder ontworpen.In het rood sterfte als gevolg van oorlogswonden, in het zwart sterfte als gevolg door andere oorzaken en in het blauw – de overgrote meerderheid – sterfte door infecties.
Zonder haar inspanningen op gebied van visuele communicatie zouden de ziekenhuizen er van nu heel anders uitzien, voelen en ruiken.
Hulde voor deze vrouw!

Overvloed doet goed

“Huh? Wat heb je nou weer gedaan, Marieke? Je opdrachtgever coachen in het tekenen? Dat is toch zonde? Dan gaan je toekomstigetige opdrachten. Ik weet niet hoor, maar je bent toch ondernemer?” Dit werd mij gisteren gevraagd na een leuke dag waarop ik inderdaad een opdrachtgever coachte in het tekenen. Ja ik ben ondernemer. Én ik heb een missie: Iedereen in contact met zijn eigen creativiteit. Dus dat. Maar los daarvan denk ik ook in OVERVLOED. En daar zit ’t m! En alvast een spoiler-alert: overvloed gaat niet (alleen) over geld (althans niet alleen), maar vooral over energie en levenskwaliteit.

Schaarste
Een mindset van schaarste zorgt ervoor dat je focust op wat er NIET is. Zo kun je bijvoorbeeld denken dat je gelukkiger bent als je nog even dit en nog even dat doet of hebt. Dat je écht pas beter kunt starten met ondernemen als je die ene cursus hebt gedaan. Dan ben je dus eigenlijk aan het ruilen. Want die cursus moet ervoor gaan zorgen dat je opeens wél naar de KvK gaaat. Mmmmm. Niet relaxed. Je stelt dingen uit. En je stopt energie in dat wat er niet is….
Afhankelijksheidsdenken
Of wat dacht je van deze: die en die hebben makkelijke praten; zij zijn happy, want ze hebben zus en zo. Denk je dit wel eens dan gaat er aandacht en energie naar dat wat er niet is. En je maakt jezelf afhankelijk van dat zus en zo. Want als je zus en zo hebt, dan zou je dus happy zijn? Daar hebben we dan toch weer een ruil te pakken. Afhankelijkheidsdenken. Je eigen kracht niet voorop stellen. En je stopt energie in dat wat er niet is…

Broodroof
Of je denkt dat je meewerkt aan broodroof (het brood van jezelf) omdat je jouw opdrachtgever leert te doen wat jij voor hem of haar doet. Dát is naast afhankelijkheidsdenken ook denken in schaarste. Er zijn te weinig leuke opdrachtgevers en als deze wegvalt is het gedaan met me. En je stopt energie in wat er niet is…Overvloed
Kortom: tekortdenken maakt je klein, moe en afhankelijk. Nee, dan een mindset van overvloed. Brrrrrr, denk je nu misschien: “Overvloed? Ik heb helemaal niets met luxe. Ik kampeer liever dan dat ik in een luxe hotel verblijf. Nee hoor over overloed hoef ik niets te leren. Niks voor mij.” Lees vooral even door.

Vertrouwen
Want overvloed is iets anders dan overdaad. En ik zei al: het gaat niet (alleen) over geld maar over energie. Overvloed gaat over vertrouwen op dat wat er is. Jouw kracht. Dankbaar zijn. En je verbonden voelen. Delen met anderen. Van jezelf houden. En weten dat je gedachten vaak niet waar zijn. Lijkt je dat wel wat, dan is het handig om af en toe het volgende tegen jezelf te zeggen:
– Ik ben helemaal goed zo
– Ik ben alles waard
– Ik mag verlangen en ik verlang
–  En alles wat ik nodig heb, is voor mij beschikbaar
– Er is genoeg voor iedereen.

Het klinkt misschien een beetje raar, maar het werkt!

Aandacht
En het mooie is: als je jezelf het overvloed denken aanleert, zal het groeien. Want alles wat je aandacht geeft groeit. En dat geldt – helaas pindakaas – ook voor het denken in tekorten. Als jij een mindset van overvloed hebt en levenskwaliteit uitstraalt, dan gaat het stromen. Je weet wat je te doen hebt!

Oh nee, wat doe je nu? #fearless art

Kinderen zijn nog ‘fearless’ als het gaat om kunst. Zij zijn gewoon lekker bezig, zonder verwachting, zonder grenzen en met veel plezier. Intuïtief, met hun hart en handen en niet met hun hoofd. Ik heb veel tekeningen van mijn dochters bewaard en soms kan ik er met tranen in mijn ogen naar kijken. Wat een grenzeloosheid en wat een overtuiging!

Wij grote mensen kunnen daar veel van leren: we hebben nogal wat los te laten voordat we echt fearless zijn. Want wie kent ze niet: gedachten over mislukken, angst voor een tegenvallend resultaat, belemmerende overtuigingen over de kwaliteit van het werk, stress over de tijd die je eigenlijk helemaal niet hebt om creatief bezig te zijn. Fearless… nee, dat zijn wij volwassenen doorgaans niet op dit vlak.

Een tijd geleden volgde ik een cursus Fealess Art bij Annie Hamman, een Russische in Zuid-Afrika wonende kunstenares. Een online-cursus, en daar was een reden voor. Ik deed de cursus namelijk samen met mijn special need dochter van toen 9. Annie daagde ons uit om samen een piece of art te maken. Waaaat? Dacht ik. Samen met Wende? Ze heeft verschillende handicaps en schildert zoals je zou ‘verwachten’ bij een kind van 3. En ik schrok er ook van. Want deze hele gedachte staat bol van belemmerende overtuigingen. Ik Ben Een Groot Mens.

Maar daar gingen we. Om beurten gingen we aan de slag met elkaars werk. Steeds weer een laag. Met bubbeltjesplastic, kwasten, sjablonen en heel veel verf. En telkens alleen in de kamer om elkaar echt rust en ruimte te geven om te werken.

  • De foto’s zeggen veel, maar mijn gedachten tijdens het proces zeggen alles.
  • “Aaaaah… wat jammer, ze schildert over dat mooie stukje heen”
  • “Wat doet ze nu? Neeeeee!”
  • “Zij vindt het ook spannend, heeft zij nú al een interne criticus?”
  • “Dít zegt veel over mij. Ai”
  • “Heb ik zooo mijn best gedaan op die ogen…”

Maar ik ben best een leuke moeder, want al na 3 rondes werd ik relaxed, kreeg ik nog meer plezier en merkte ik ook bij Wende dat ze steeds meer durfde en deed. We konden allebei steeds meer loslaten, intuïtief werken en expressief creëren. En niet onbelangrijk: fearless art is fun!

Deze manier van werken gaf me heel veel inzichten in mezelf. En wat ik met Mindmatterz wil bereiken: “Iedereen in verbinding met zijn eigen creativiteit!”

Nooit meer zonder…

Voor Zorggroep Raalte maakte Mindmatterz een beeldbank van visuals. Hiermee hadden (communicatie)adviseurs altijd beeld voorhanden om in te zetten in diverse uitingen: brochures, ansichtkaarten, magazines en nieuwsbrieven.
Een beeldbank is een levende verzameling. eigenlijk is de verzameling nooit af. Tussen 2018 en 2022 groeide de beeldbank met de seizoenen, feestdagen en de actualiteit. Corona bijvoorbeeld.

 

Het DNA van Ervaring die Staat

Ervaring die Staat helpt sociaal kwetsbare mensen in de regio Eindhoven zelf richting te geven aan hun leven. Beroepskrachten, ervaringswerkers, ervaringsdeskundigen en vrijwilligers werken voor mensen die dak- en/of thuisloos zijn en te maken hebben met armoede, uitsluiting of eenzaamheid. Vaak zijn ze getekend door eerdere ervaringen in zorg en vinden ze geen aansluiting (meer) bij reguliere zorgverleners.

Voor Ervaring die Staat maakte ik twee visuals. Een visual over dromen en een visual van het DNA van Ervaring die Staat. Een hele fijne en warme opdracht voor een mooie en gedreven organisatie.

Collages en montages

Zo leuk! Yan wilde graag een training Procreate maar dan wel een speciale. Nu zijn de trainingen van Mindmatterz altijd op maat, maar deze was dat in het kwadraat. Want Yan wilde collage/montages maken. Ze had een specifiek beeld bij het eindresultaat dus het was aan Mindmatterz om terug te redeneren naar het begin. Van daaruit ontwikkelde ik een training op maat.

Stap voor stap leerde ze de fijne kneepjes van Procreate aan de hand van een aantal opdrachten. Daarna gingen we aan de slag met haar projecten. Want dat is altijd de ‘proof of de pudding’. Een heerlijke leerzame dag!

Bainbuilding

Mensen die mijn training Voortreffelijke Visuals hebben gevolgd kennen de beste man: Allan Paivio, hoogleraar psychologie aan de University of Western Ontario. Ik stel ‘m altijd voor met een foto van hem in jongere jaren. Een bodyubuilder was het… je bent visueel ingesteld of niet!

Onthouden
Paivio ontwikkelde de Dual Coding Theory in 1971. In het kort: we onthouden dingen beter als we twee subsystemen tegelijkertijd activeren. Het tegelijkertijd inzetten van een verbaal én een non-verbaal subsysteem zorgt ervoor dat we niet vergeten. En precies dít maakt het zo’n goed idee om de verslaglegging van vergaderingen niet met louter tekst te doen, maar er visuele elementen aan toe te voegen (even los van het feit dat visuele verslagen gewoonweg aantrekkelijker zijn om erbij te pakken en je wilt dat mensen dat doen, toch?). Wil je nóg meer onthouden, dan is het inzetten van een derde subsysteem een must: de motorische. Oftewel: niet alleen visuele verslagen/visuals van anderen bekijken maar ze zelf maken!

Drawing Effect
Jaren later werden de conclusies van Paivio opnieuw bekeken en onderzocht. Dit keer door de Universiteit van Waterloo. Jeffrey Wammes verdeelde studenten over verschillende groepen en liet ze oefeningen doen. Bijvoorbeeld het overschrijven én tekenen van een aantal woorden. Andere groepjes schreven daarentegen alleen. Vervolgens werden de studenten uitgenodigd iets totaal anders te gaan doen. Ze gingen muziek luisteren, fietsen, gamen, etcetera. Daarna werd ze gevraagd de woorden te reproduceren. En je raadt het al: de studenten die ook hadden getekend hadden veel meer onthouden. Vaak wel twee keer zoveel! En dat wordt bevestigd door het jaarlijkse onderzoek dat De Betekenaar tijdens haar Tekendag onder niets vermoedende deelnemers doet. Keer op keer blijkt dat er sprake is The Drawing Effect!

Vol hoofd
Ik heb als ouder van een zorgintensieve dochter de kracht van tekenen al jaren geleden ontdekt. Mijn huis was een walhalla van picto’s en tekeningen. Stiften en whiteboards all over the place. Het maakt het leven van mijn dochter overzichtelijk. Afgelopen jaar hebben we de kracht van tekenen op een andere manier ontdekt: als mijn dochter en vol hoofd heeft en haar taalspraakstoornis in de weg zit om te ‘processen’, dan tekenen wij of haar begeleiders haar hoofd leeg. We proberen te ontdekken wat in in haar koppie zit en tekenen dit op een groot whiteboard. Samen met aanwijzingen van haar. Ordenen, structureren, verhelderen en duiden. Precies wat deelnemers aan de training Voortreffelijke Visuals van Mindmatterz doen. Mijn dochter vaart er wel bij en tekent nu ook zelf om duidelijk te maken waar ze mee zit.

Dementie
De kracht van tekenen is overal in te zetten. Ook al vind je van jezelf dat je niet kunt tekenen (wat overigens niet waar is, maar daarover later meer). Iedereen vaart er wel bij.  De eerder genoemde Universiteit van Waterloo heeft onlangs wederom een onderzoek gedaan naar The Drawing Effect. Dit keer onder jongeren én ouderen. En dit keer door een hoogleraar cognitieve neurowetenschap: Myra Fernandes. En wat bleek? Het effect was onder ouderen zelfs nog groter. Fernandes hoopt dat deze bevindingen een rol kunnen spelen in de ondersteuning van dementerende ouderen.

Verouderingsproces
Bij mensen met dementie gaat de geheugen- en taalfunctie snel achteruit. Het blijkt echter dat de het visuele gedeelte van het brein grotendeels intact blijft. En dát biedt perspectieven. In een kort artikel dat daarover verscheen: “De onderzoekers denken dat tekenen het beste werkt, omdat dan van meerdere technieken gebruik wordt gemaakt om iets weer te geven, namelijk: visueel, ruimtelijk, verbaal, semantisch en motorisch.” En dan zijn we dus weer terug bij Paivio… de bodybuilder

Leeswijzer: voor groep 8 en verder

“Ik tekende vroeger best goed.”
“Ik heb het teken-gen niet meegekregen. Mijn zus wel.”
“Jammer, dat ik er geen tijd meer voor heb.”

Ik hoor dit heel vaak sinds ik als creatief ondernemer mijn werkweken met heel veel plezier vul met tekenen en trainen. En om eerlijk te zijn: ik baal er van. Want iedereen was ooit creatief, maar op de een of andere manier zijn we anders gaan doen en denken. Stel in groep 1 de vraag “Wie kan er tekenen?” en alle vingers zullen in de lucht gaan. Leerlingen zullen bewijsmateriaal omhoog houden en naar de juf rennen om het te laten zien. Stel je diezelfde vraag in groep 8, en slechts enkelen steken hun vinger op. En 10 jaar later zal slechts een enkeling aangeven goed en graag te tekenen. Vreemd toch? Want welbeschouwd zijn we in de loop van onze jeugd ‘beter’ gaan tekenen. En schilderen. En fotograferen. What happened?

Competenties: interne criticus aan het woord
This happened. Ten eerst zijn we gaan vergelijken. Wij allemaal. Ook de juf en de meester. Vandaag tijdens een training kreeg ik weer de rillingen. De tekening van de dochter van één van de cursisten was niet opgehangen in de klas omdat ‘ie niet voldeed (iets met halve maan en volle maan). Gevolg: het meisje verloor haar plezier in tekenen. En de ouders verloren het plezier in de school in kwestie.
Maar we zijn ook onze eigen creaties gaan vergelijken met die van anderen. Resultaat: onze onbevangenheid is weg en heeft ruimte gemaakt voor de interne criticus die heel goed is in het geven van ongezouten meningen over alles wat je tekent. Bij voortduring.
Tot slot zijn we andere dingen belangrijker gaan vinden. Lezen, taal, rekenen. Ze krijgen nog steeds voorrang.

Behoeften: agenda aan het woord
En er is ook iets geks met onze behoeften gebeurd. In deze hectische maatschappij van digitaal beeld en drukke agenda’s zou je denken dat er tijd wordt vrijgemaakt voor ontspanning, persoonlijke ontplooiing en reflectie. Creativiteit past prima in dat verlangen. En tóch gaat men vaak niet aan de slag. Het is in dit geval De Agenda die de baas is. Ken je de Indiase wijsheid ‘als je geen tijd hebt om te mediteren, mediteer dan twee keer zo lang’? Wel, deze is zeker ook van toepassing op creatief actief zijn!

Visueel communiceren
Ik geef trainingen in onder andere visuele communicatie. Zakelijk tekenen. Functioneel tekenen. Sketchnotes of visuele verslagen maken. Welke naam je het beestje ook geeft, het komt neer op je blaadje dwars leggen en tekenen. Symbolen, woorden, pijlen, kaders, kleur. En luisteren, filteren en uitbeelden. Met andere woorden, de kracht van tekenen laten prevaleren. Want tekenen zorgt ervoor dat we focussen en zaken onthouden. En dat we verbanden in één oogopslag duidelijk kunnen maken. En tekenen geeft ons een taal om te communiceren. Een verhaal te vertellen. Last but not least: visuele verslagen hebben attentiewaarde. En dat kan ik niet zeggen van alle verslagen-zonder-plaatjes die ik de afgelopen 30 jaar heb mogen ontvangen (en schrijven). Waarom bestaan er nog geschreven verslagen eigenlijk?

Oefenen
Maar-ik-kan-dat-niet bestaat niet. Want iedereen kan tekenen. Het enige dat je nodig hebt is pen, papier en ruimte. In je hoofd en in je agenda.

Samen dragen we de zorg

Het is maart 2020. Het coronavirus heeft Nederland in zijn greep en legt het land plat. Geen andere sector staat zo onder druk als de zorg. Al snel wordt duidelijk dat zorgorganisaties te weinig ruimte hebben om het hulpaanbod van duizenden bezorgde mensen efficiënt te coördineren. Veel voormalige zorgmedewerkers, die bijvoorbeeld al met pensioen zijn of de zorg hebben verruild voor een andere loopbaan, krijgen na het zoeken van contact met zorgorganisaties geen reactie. Terwijl er grote behoefte is aan extra hulp op de afdeling.

In de eerste dagen en weken van de pandemie slaan een aantal betrokken professionals, zorgorganisaties en beleidsmakers  de handen ineen. Nog geen jaar later wordt – vanuit Extra handen voor de Zorg – de Nationale Zorgreserve opgericht. Het online platform van de Nationale Zorgreserve is sindsdien uitgegroeid tot dé plek waar zorgreservisten en zorgorganisaties elkaar vinden en ontmoeten.

Mindmatterz was in 2021 als communicatieadviseur bij NZR betrokken. Het was pionieren, uitvinden, proberen en doen! Social media, strategie, realiseren van communicatiemiddelen en de organisatie van een netwerkbijeenkomst met Diederik Gommers, kolonel Jeroen Hulst en heel veel zorgreservisten.

Het was een mooie tijd bij NZR. Aanmelden als zorgreservist. Je leest er hier alles over!

Zorgreservist zijn… je kunt het ook niet doen!